Trudności w diagnostyce astmy u najmłodszych
Rozpoznanie astmy u dzieci poniżej 5. roku życia jest szczególnie wymagające, ponieważ większość z nich nie jest w stanie prawidłowo wykonać spirometrii ani innych badań wymagających współpracy. Objawy, takie jak świszczący oddech, kaszel, duszność czy uczucie ucisku w klatce piersiowej, mogą występować w przebiegu wielu innych chorób, w tym infekcji wirusowych, które są częste w tym wieku. Dlatego diagnostyka opiera się na analizie objawów klinicznych, wywiadzie i ocenie odpowiedzi na leczenie, a mniej na pomiarach czynności płuc.
Kryteria rozpoznania astmy według GINA 2025
Najbardziej aktualne wytyczne (GINA 2025) wskazują, że u dzieci do 5. roku życia można postawić rozpoznanie astmy, jeśli spełnione są trzy warunki:
- Nawracające epizody świszczącego oddechu (ang. wheeze), z towarzyszącymi objawami astmatycznymi lub bez nich, występujące pomiędzy infekcjami lub w ich trakcie.
- Wykluczenie innych schorzeń, które mogą powodować podobne objawy, takich jak mukowiscydoza, dysplazja oskrzelowo-płucna, wady wrodzone serca czy aspiracja ciała obcego.
- Stwierdzenie poprawy po leczeniu przeciwastmatycznym, np. szybka ulga po podaniu krótko działającego β2-mimetyku (SABA) lub poprawa objawów i czynności oddechowej po kilkutygodniowej próbie terapii wziewnym glikokortykosteroidem (ICS).
Takie podejście pozwala w praktyce klinicznej ocenić, czy obserwowane objawy mają charakter astmatyczny, nawet bez obiektywnej dokumentacji spirometrycznej.
Narzędzia pomocnicze w diagnostyce
Choć spirometria jest niemożliwa, istnieją metody wspierające proces rozpoznawania astmy:
- Testy alergiczne (skórne lub oznaczenia swoistych IgE w surowicy), które mogą wskazywać na fenotyp alergiczny i tym samym zwiększać prawdopodobieństwo astmy.
- Pomiar tlenku azotu w powietrzu wydychanym (FeNO) – u dzieci powyżej 4–5 roku życia możliwy do wykonania, wskazuje na obecność zapalenia typu 2.
- Dokumentacja częstości i charakteru objawów w dzienniczku prowadzonym przez rodziców (kaszel, świsty, nocne przebudzenia, reakcje na wysiłek).
Znaczenie obserwacji i odpowiedzi na leczenie
U małych dzieci kluczowym elementem diagnostyki jest próba leczenia. Jeżeli po wdrożeniu krótkotrwałej terapii wziewnym glikokortykosteroidem dochodzi do wyraźnej poprawy klinicznej, stanowi to mocny argument za rozpoznaniem astmy. Brak odpowiedzi na leczenie powinien z kolei skłaniać lekarza do ponownej analizy diagnostycznej i poszukiwania innych przyczyn objawów.
Rekomendacje polskich ekspertów
Wytyczne krajowe również podkreślają, że u dzieci, które nie są w stanie wykonać spirometrii, rozpoznanie może być oparte na obrazie klinicznym i obserwacji odpowiedzi na leczenie. Wskazuje się także na konieczność różnicowania z innymi schorzeniami, takimi jak mukowiscydoza, wady serca czy przewlekłe infekcje dróg oddechowych.
U małych dzieci, które nie potrafią wykonać spirometrii, rozpoznanie astmy opiera się przede wszystkim na obserwacji objawów klinicznych, wykluczeniu innych chorób oraz ocenie odpowiedzi na leczenie przeciwastmatyczne. Spirometria nie jest niezbędna w tym wieku, a najważniejszym narzędziem diagnostycznym pozostaje dokładny wywiad i uważna obserwacja reakcji dziecka na podawane leki.