Znaczenie odpowiedniego przygotowania do badań
Diagnostyka astmy opiera się w dużej mierze na ocenie czynności płuc, zwłaszcza za pomocą spirometrii z próbą rozkurczową. Badanie to pozwala ocenić, czy w drogach oddechowych występuje odwracalna obturacja. Aby wynik był wiarygodny, należy wziąć pod uwagę wpływ leków rozszerzających oskrzela oraz leków kontrolujących przebieg astmy. Obecność tych substancji w organizmie może bowiem maskować skurcz oskrzeli, prowadząc do fałszywie prawidłowych wyników.
Odstawienie leków przed badaniami
Przed wykonaniem próby rozkurczowej konieczne jest czasowe odstawienie części leków rozszerzających oskrzela. Zaleca się, aby:
- krótko działające β2-mimetyki (SABA, np. salbutamol) odstawić co najmniej 4 godziny przed badaniem,
- długo działające β2-mimetyki (LABA) stosowane 2 razy dziennie – odstawić 24 godziny przed badaniem,
- długo działające β2-mimetyki (LABA) stosowane 1 raz dziennie – odstawić 36 godzin przed badaniem.
Takie postępowanie pozwala na obiektywną ocenę reaktywności oskrzeli i uniknięcie wyników fałszywie ujemnych.
Pacjent już leczony na astmę
W sytuacji, gdy pacjent jest już w trakcie terapii przewlekłej, postępowanie diagnostyczne wymaga indywidualizacji. Niekiedy zaleca się powtórzenie badań po odstawieniu leków rozszerzających oskrzela lub w okresie zaostrzenia objawów, aby uchwycić zmienność czynności płuc. W przypadkach niejednoznacznych lekarz może również zlecić próbę prowokacyjną (np. z metacholiną, wysiłkową) lub obserwację po stopniowym zmniejszeniu dawek leków kontrolujących.
Warto podkreślić, że glikokortykosteroidy wziewne (GKSw), stosowane jako leki kontrolujące stan zapalny w astmie, zazwyczaj nie wymagają odstawienia przed badaniami – ich działanie nie daje natychmiastowych efektów na wynik spirometrii. Decyzję o ewentualnym zmniejszeniu lub czasowym odstawieniu tych leków podejmuje lekarz prowadzący.
Znaczenie współpracy z lekarzem
Pacjent nigdy nie powinien samodzielnie odstawiać stosowanych leków. Zmiana dawkowania, szczególnie w przypadku osób z cięższą postacią astmy, może prowadzić do nagłego pogorszenia kontroli choroby i wywołać zaostrzenie. Dlatego konieczne jest wcześniejsze omówienie z lekarzem zasad przygotowania do badań diagnostycznych. Lekarz indywidualnie określa, które preparaty należy odstawić i na jak długo, uwzględniając stan kliniczny chorego.