Astma oskrzelowa i przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP) to dwie odrębne jednostki chorobowe, które mają wspólny mianownik – obturację dróg oddechowych, czyli ich zwężenie i utrudniony przepływ powietrza. Objawy obu schorzeń – kaszel, duszność, świsty oddechowe, ograniczona tolerancja wysiłku – są podobne, co prowadzi do nieporozumień i trudności diagnostycznych. W praktyce klinicznej zdarzają się pacjenci, u których stwierdza się cechy obu chorób jednocześnie. Zjawisko to nazywa się zespołem nakładania się astmy i POChP (Asthma-COPD Overlap, ACO).
Astma – choroba zapalna dróg oddechowych
Astma jest przewlekłym zapaleniem oskrzeli, związanym z nadreaktywnością dróg oddechowych. Jej objawy mają charakter napadowy, często są wywoływane przez alergeny, wysiłek, infekcje czy zanieczyszczenia. Obturacja w astmie jest zwykle odwracalna po podaniu leków rozkurczających i przeciwzapalnych. Choroba może rozpocząć się w dzieciństwie, młodości lub w wieku dorosłym.
POChP – choroba związana głównie z paleniem tytoniu
POChP to przewlekłe, postępujące schorzenie płuc, w którym ograniczenie przepływu powietrza ma charakter nieodwracalny lub tylko częściowo odwracalny. Najczęstszą przyczyną jest wieloletnie palenie papierosów, ale rolę odgrywa również narażenie na pyły i gazy w miejscu pracy czy zanieczyszczenia powietrza. Choroba zwykle ujawnia się po 40. roku życia i stopniowo prowadzi do niewydolności oddechowej.
Zespół nakładania się astmy i POChP (ACO)
U części pacjentów można stwierdzić jednocześnie cechy astmy i POChP. Zjawisko to określa się jako Asthma-COPD Overlap (ACO). Chorzy ci mają:
- typowe dla astmy napady świszczącego oddechu i nadreaktywność oskrzeli,
- utrwaloną obturację charakterystyczną dla POChP,
- często historię palenia tytoniu lub narażenia zawodowego,
- obraz kliniczny cięższy niż w przypadku jednej choroby.
Diagnostyka różnicowa
Podstawowym narzędziem diagnostycznym pozostaje spirometria z próbą rozkurczową.
- W astmie poprawa parametrów wentylacyjnych po podaniu leków rozkurczających jest znacząca (odwracalna obturacja).
- W POChP poprawa jest niewielka lub brak jej wcale.
- W ACO obserwuje się częściową odwracalność obturacji – pacjent reaguje na leczenie, ale część zwężenia pozostaje na stałe.
Dodatkowo przydatne są:
- pomiar frakcji tlenku azotu w wydychanym powietrzu (FeNO),
- oznaczanie eozynofili we krwi,
- testy alergiczne.
Leczenie pacjenta z ACO
Terapia chorych z zespołem nakładania się astmy i POChP musi łączyć strategie leczenia obu chorób:
- glikokortykosteroidy wziewne (GKSw) – kluczowe dla kontrolowania zapalenia z komponentą astmatyczną,
- długo działające β2-mimetyki (LABA) i antagoniści receptorów muskarynowych (LAMA) – poprawiają drożność dróg oddechowych i redukują objawy obturacji,
- w wybranych przypadkach – leki biologiczne stosowane w astmie ciężkiej (np. przeciwko IL-5, IL-4/IL-13), jeśli choroba ma komponentę eozynofilową,
- absolutnie konieczne jest rzucenie palenia tytoniu, które nasila zarówno POChP, jak i astmę.
Rokowanie
Pacjenci z ACO mają zazwyczaj gorsze rokowanie niż osoby z samą astmą lub tylko POChP. Choroba częściej prowadzi do zaostrzeń, hospitalizacji i utraty czynności płuc. Dlatego tak ważne jest wczesne rozpoznanie i wdrożenie odpowiedniego leczenia.
⚠️ Osoba chora na astmę może jednocześnie chorować na POChP – wówczas mówimy o zespole nakładania się astmy i POChP (ACO). To szczególny fenotyp choroby, w którym łączą się cechy obu schorzeń: napadowa obturacja związana z astmą i przewlekłe, postępujące zwężenie dróg oddechowych charakterystyczne dla POChP. Pacjenci ci wymagają specjalistycznej diagnostyki i terapii łączącej elementy leczenia astmy i POChP. Świadomość istnienia ACO jest kluczowa, aby uniknąć błędnej diagnozy i zapewnić chorym skuteczną, spersonalizowaną opiekę.