Rozpoznanie astmy u niemowląt i małych dzieci stanowi duże wyzwanie kliniczne. Wynika to z faktu, że typowe badania potwierdzające zmienność obturacji oskrzeli, takie jak spirometria z próbą rozkurczową, są w tym wieku niewykonalne. Dziecko nie jest w stanie wykonać powtarzalnego, standaryzowanego manewru oddechowego, dlatego lekarze muszą opierać się głównie na obrazie klinicznym i wywiadzie. Charakterystyczne są nawracające epizody świszczącego oddechu, duszności i kaszlu, szczególnie pojawiające się w nocy, nad ranem lub po infekcjach wirusowych.
Astma a epizody świszczącego oddechu u niemowląt
Niemowlęta bardzo często doświadczają obturacji oskrzeli w przebiegu infekcji wirusowych, co nie zawsze jest jednoznaczne z astmą. Wiele z tych dzieci z wiekiem „wyrasta” z objawów, dlatego lekarze ostrożnie podchodzą do stawiania definitycznej diagnozy w pierwszych latach życia. W praktyce częściej używa się określeń takich jak nawracające obturacje oskrzeli czy świszczący oddech w przebiegu infekcji wirusowych. Ostateczne rozpoznanie astmy zwykle jest możliwe dopiero w wieku przedszkolnym lub szkolnym, kiedy dziecko może współpracować przy badaniach czynnościowych.
Czynniki sprzyjające wcześniejszemu rozpoznaniu astmy
Mimo trudności diagnostycznych istnieją pewne sytuacje kliniczne, w których rozpoznanie astmy u niemowlęcia lub małego dziecka jest bardziej prawdopodobne i uzasadnione. Należą do nich:
- współistnienie atopii (np. atopowe zapalenie skóry, alergiczny nieżyt nosa),
- dodatni wywiad rodzinny w kierunku astmy lub chorób alergicznych,
- częste i ciężkie epizody obturacji wymagające hospitalizacji,
- przewlekły kaszel i świszczący oddech niezwiązany wyłącznie z infekcjami.
U takich dzieci lekarze mogą postawić rozpoznanie astmy wcześniej i wdrożyć odpowiednie leczenie przeciwzapalne, nawet jeśli pełna diagnostyka obiektywna jest niemożliwa.
Dlaczego lekarze często „czekają” z ostatecznym rozpoznaniem?
Powodem zwlekania z definitywnym potwierdzeniem astmy u niemowląt jest duże ryzyko nadrozpoznawalności. Nie każdy epizod obturacji świadczy o przewlekłej chorobie zapalnej oskrzeli. Wprowadzenie na stałe terapii przeciwzapalnej powinno być dobrze uzasadnione, aby nie obciążać dziecka niepotrzebnym leczeniem. Dlatego w wielu przypadkach stosuje się strategię „watchful waiting” – obserwację dziecka i ocenę dynamiki objawów w kolejnych miesiącach lub latach życia.
Niemowlęciu można postawić diagnozę astmy, ale tylko w wybranych sytuacjach klinicznych, gdy obraz choroby jest jednoznaczny i towarzyszą mu czynniki ryzyka. W większości przypadków lekarze pediatrzy i pulmonolodzy ostrożnie używają terminu „astma” u najmłodszych pacjentów, preferując opisywanie objawów, a ostateczne rozpoznanie stawiają w wieku późniejszym, gdy możliwe jest wykonanie badań czynnościowych i ocena przebiegu objawów w czasie.