W ramach programów lekowych NFZ osoby z ciężką postacią astmy mogą być leczone nowoczesnymi przeciwciałami monoklonalnymi: omalizumabem, mepolizumabem, benralizumabem, dupilumabem i tezepelumabem. Leki te działają na różne elementy patomechanizmu choroby i są przeznaczone dla pacjentów, którzy nie uzyskują kontroli objawów pomimo stosowania maksymalnych dawek glikokortykosteroidów wziewnych oraz innych leków kontrolujących.
Kryteria kwalifikacji a ciąża
We wszystkich programach lekowych NFZ dotyczących leczenia biologicznego astmy istnieje jednoznaczne kryterium: ciąża oraz okres karmienia piersią stanowią przeciwwskazanie do kwalifikacji. Oznacza to, że kobieta ciężarna nie może rozpocząć terapii biologicznej w ramach refundowanego leczenia.
Ponadto w sytuacji, gdy pacjentka już leczona lekiem biologicznym zajdzie w ciążę, leczenie zostaje zawieszone. Pacjentka nie jest wypisywana z programu – pozostaje w obserwacji i regularnych wizytach kontrolnych, zwykle co 4–6 tygodni. Celem jest ocena kontroli choroby i bezpieczeństwa zarówno dla matki, jak i płodu. Po porodzie i zakończeniu karmienia piersią lekarz prowadzący może zdecydować o wznowieniu terapii, jeśli istnieją ku temu wskazania kliniczne.
Bezpieczeństwo leków biologicznych w ciąży
Dane z literatury naukowej wskazują, że niektóre leki biologiczne, jak omalizumab, były stosowane u pacjentek w ciąży w ramach obserwacji rejestrów ciążowych i nie wykazano istotnego wzrostu ryzyka wad rozwojowych. Jednak ze względu na brak wystarczających, dużych badań klinicznych, wszystkie leki biologiczne są traktowane ostrożnie i oficjalnie niezalecane do stosowania w ciąży. Zgodnie z programem NFZ ryzyko zawsze przewyższa potencjalne korzyści, dlatego decyzja o ewentualnym wznowieniu terapii podejmowana jest dopiero po zakończeniu karmienia.
Opieka nad kobietą ciężarną z ciężką astmą
U pacjentek w ciąży priorytetem jest utrzymanie stabilnej kontroli choroby. Wiadomo, że niekontrolowana astma wiąże się z większym ryzykiem powikłań położniczych – nadciśnienia ciążowego, przedwczesnego porodu czy niskiej masy urodzeniowej noworodka. Dlatego zamiast leków biologicznych stosuje się intensyfikację leczenia konwencjonalnego (glikokortykosteroidy wziewne, β2-mimetyki, ewentualnie sterydy doustne w sytuacjach nagłych).
⚠️ Kobiety w ciąży nie mogą być leczone biologicznie w ramach NFZ. Jeśli pacjentka zajdzie w ciążę podczas terapii, lek zostaje wstrzymany, a chora pozostaje pod ścisłą obserwacją w programie lekowym. Po porodzie i zakończeniu karmienia piersią możliwy jest powrót do leczenia biologicznego, jeśli istnieją wskazania kliniczne.