Obawy i mity wokół leczenia
Astma oskrzelowa jest chorobą przewlekłą wymagającą systematycznego leczenia. Jednym z najczęstszych pytań pacjentów, zwłaszcza rodziców dzieci z astmą, jest: „Czy każdy lek na astmę to steryd?”. Pytanie to nie jest przypadkowe – wokół słowa „sterydy” narosło wiele obaw, często związanych z ich ogólnoustrojowym działaniem w innych chorobach. Warto więc wyjaśnić, jakie leki stosuje się w astmie, jaka jest rola glikokortykosteroidów i dlaczego nie każdy lek ma charakter sterydowy.
Klasyfikacja leków stosowanych w astmie
Leczenie astmy opiera się na dwóch głównych grupach leków:
- leki kontrolujące (przeciwzapalne) – stosowane codziennie, by zmniejszyć przewlekły stan zapalny w oskrzelach i zapobiegać objawom,
- leki doraźne (ratunkowe) – używane w momencie napadu duszności, szybko rozszerzające oskrzela i przynoszące ulgę.
Glikokortykosteroidy wziewne – podstawa terapii
Najważniejszą grupą leków kontrolujących są glikokortykosteroidy wziewne (GKSw), czyli tzw. „sterydy wziewne”. To właśnie one zmniejszają przewlekły stan zapalny w drogach oddechowych, zapobiegają zaostrzeniom i chronią przed remodelingiem oskrzeli. Dawki stosowane wziewnie są niewielkie i działają głównie miejscowo w płucach, dzięki czemu ryzyko działań ubocznych jest minimalne.
Leki rozszerzające oskrzela – bez sterydów
Nie wszystkie leki w astmie to sterydy. Bardzo ważną rolę odgrywają leki rozszerzające oskrzela:
- β2-mimetyki krótko działające (SABA) – np. salbutamol, stosowane doraźnie w napadach duszności,
- β2-mimetyki długo działające (LABA) – np. formoterol, salmeterol, zwykle w połączeniu z GKSw jako leczenie przewlekłe,
- leki przeciwcholinergiczne (LAMA) – np. tiotropium, stosowane zwłaszcza w cięższych postaciach choroby.
Leki te nie są sterydami, lecz działają poprzez rozluźnianie mięśni gładkich oskrzeli i poprawę przepływu powietrza.
Leki przeciwleukotrienowe
Inną grupą leków są antagoniści receptorów leukotrienowych (LTRA, np. montelukast). Zmniejszają one proces zapalny związany z leukotrienami i są szczególnie użyteczne u dzieci, a także w astmie alergicznej. To również nie są sterydy.
Leki biologiczne
W ciężkiej astmie stosuje się nowoczesne leki biologiczne, czyli przeciwciała monoklonalne skierowane przeciwko określonym cząsteczkom układu odpornościowego (np. IgE, interleukina-5, interleukina-4/13). Przykłady to omalizumab, mepolizumab, dupilumab, benralizumab. Ich działanie jest bardzo precyzyjne, a one same nie są sterydami.
Sterydy ogólnoustrojowe – kiedy są potrzebne?
Sterydy w tabletkach lub zastrzykach stosuje się tylko w ciężkich zaostrzeniach astmy lub w wyjątkowo ciężkich postaciach choroby. Ze względu na ryzyko działań niepożądanych nie są przeznaczone do leczenia przewlekłego – stosuje się je krótkotrwale, aby ratować pacjenta w sytuacjach zagrożenia.
Dlaczego pacjenci myślą, że „każdy lek to steryd”?
- Najczęściej przepisywanym lekiem kontrolującym astmę jest glikokortykosteroid wziewny, co budzi skojarzenia, że wszystkie leki w tej chorobie to sterydy.
- Obawy przed „sterydami” wynikają z mylenia sterydów wziewnych z ogólnoustrojowymi, które rzeczywiście mogą być szkodliwe w długotrwałym stosowaniu.
- Pacjenci często używają jednego słowa „sterydy”, nie rozróżniając różnych grup leków.
Nie każdy lek stosowany w astmie to steryd. Choć glikokortykosteroidy wziewne są podstawą terapii i najskuteczniej kontrolują stan zapalny, istnieje wiele innych grup leków – rozszerzających oskrzela, przeciwleukotrienowych, a także nowoczesnych leków biologicznych – które nie mają charakteru sterydowego. Sterydy ogólnoustrojowe są stosowane tylko w ciężkich zaostrzeniach. Obawy, że leczenie astmy oznacza „ciągłe branie sterydów”, są więc mitem – terapia jest złożona, a sterydy wziewne są bezpieczne i skuteczne.