Spirometria to podstawowe badanie czynnościowe układu oddechowego, które umożliwia ocenę wydolności płuc i drożności oskrzeli. Polega ono na pomiarze objętości oraz przepływu powietrza wdychanego i wydychanego przez pacjenta. Badanie to jest kluczowe w diagnostyce wielu chorób układu oddechowego, w tym przede wszystkim astmy i przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP). U pacjentów z podejrzeniem astmy spirometria stanowi jedno z badań pierwszego wyboru i pozwala obiektywnie potwierdzić obecność obturacji oskrzeli oraz jej odwracalność po podaniu leku rozszerzającego oskrzela.
Jak wygląda przebieg badania spirometrycznego?
Spirometria wykonywana jest w pozycji siedzącej, w spokojnych warunkach, z użyciem urządzenia nazywanego spirometrem. Pacjent zakłada na nos klips uniemożliwiający oddychanie przez nozdrza i obejmuje ustnik aparatu szczelnie wargami. Badanie prowadzi wykwalifikowany personel medyczny, który instruuje chorego, jak należy oddychać w trakcie procedury. Typowo wyróżnia się kilka etapów:
- Oddychanie spokojne – dla oceny podstawowej objętości oddechowej.
- Maksymalny wdech i szybki wydech – pacjent po głębokim wdechu wykonuje możliwie najsilniejszy i najdłuższy wydech. Ten manewr pozwala na określenie parametrów takich jak FEV1 (natężona objętość wydechowa pierwszosekundowa) czy FVC (natężona pojemność życiowa).
- Próba rozkurczowa – w diagnostyce astmy badanie powtarza się po podaniu leku rozszerzającego oskrzela (np. salbutamolu). Jeśli następuje istotna poprawa wartości FEV1 lub FVC (wzrost ≥12% i ≥200 ml u dorosłych), uznaje się to za dodatni wynik próby rozkurczowej, wspierający rozpoznanie astmy.
Parametry oceniane w spirometrii
Najważniejsze wskaźniki, które analizuje lekarz, to:
- FEV1 – ilość powietrza wydychanego w pierwszej sekundzie natężonego wydechu; kluczowy parametr w ocenie obturacji.
- FVC – całkowita ilość powietrza wydychanego podczas maksymalnego wydechu.
- FEV1/FVC – stosunek obu wartości, pozwalający określić obecność obturacji oskrzeli.
- PEF – szczytowy przepływ wydechowy, czyli maksymalna szybkość wydechu.
Znaczenie kliniczne spirometrii
Spirometria nie tylko potwierdza rozpoznanie astmy, ale także umożliwia ocenę skuteczności wdrożonego leczenia i monitorowanie przebiegu choroby. Według aktualnych zaleceń badanie powinno być wykonane:
- przy podejrzeniu astmy – jako element potwierdzający zmienność czynności płuc,
- po kilku miesiącach leczenia – aby ocenić reakcję pacjenta na terapię,
- okresowo – u stabilnych chorych co 1–2 lata, częściej u pacjentów z cięższą postacią choroby.
Spirometria to szybkie, bezpieczne i nieinwazyjne badanie, które dostarcza niezbędnych informacji diagnostycznych i kontrolnych w astmie. Umożliwia obiektywną ocenę drożności dróg oddechowych, a próba rozkurczowa pozwala stwierdzić charakterystyczną dla tej choroby odwracalność obturacji. Dzięki powtarzalności i prostocie wykonania stanowi złoty standard w diagnostyce i monitorowaniu pacjentów z chorobami układu oddechowego.